मी कुंभार एक मूर्तिकार
🙏 श्री गणेशोत्सव साजरा करा; गणपतीची मूर्ती कुंभार समाजाकडूनच का घ्यावी?
आजच्या काळात गणपतीच्या मूर्ती घडवण्याचे कौशल्य अनेकांनी आत्मसात केले आहे. विविध ठिकाणी गणपतीच्या मूर्तींचे स्टॉल उभारलेले दिसतात; अगदी पानटपरीच्या शेजारीही मूर्तींची विक्री होताना आढळते.
हे वास्तव कदाचित कटू वाटेल; परंतु आपण त्याकडे गांभीर्याने पाहणे आवश्यक आहे.
या पार्श्वभूमीवर आपण स्वतःला एक महत्त्वाचा प्रश्न विचारला पाहिजे—
ज्या कुंभार समाजाने दिवस-रात्र मेहनत करून, पिढ्यान्पिढ्या आपली कला, परंपरा आणि गणपती बाप्पावरील श्रद्धा जपली, त्या कलेला आणि कलाकारांना आपण आज योग्य तो सन्मान देत आहोत का?
आज कोणीही मूर्ती बनवू शकतो, स्टॉल उभारू शकतो आणि मूर्ती विकू शकतो.
परंतु कुंभारासाठी गणपतीची मूर्ती ही केवळ विक्रीची वस्तू नसते.
त्याच्यासाठी त्या मूर्तीमध्ये गणपती बाप्पाचे स्वरूप आणि श्रद्धा सामावलेली असते.
🙏 कुंभारासाठी बाप्पा म्हणजे केवळ मूर्ती नाही
आपण वर्षातून केवळ दहा दिवस गणपती बाप्पाची सेवा करतो.
परंतु तुम्हाला माहिती आहे का?
कुंभार समाज गणपती बाप्पासाठी संपूर्ण वर्षभर परिश्रम करतो.
गणपतीच्या मूर्ती घडवण्यास सुरुवात करण्यापूर्वी विधिवत पूजा केली जाते.
दररोज काम सुरू करण्यापूर्वी बाप्पाची पूजा केली जाते.
माती हातात घेताना श्रद्धा असते.
मूर्तीला आकार देताना भक्ती असते.
आणि मूर्ती पूर्ण करताना मनात एकच भावना असते—
“आपल्या हातून बाप्पाची सुंदर आणि मनाला भावणारी मूर्ती साकारली पाहिजे.”
कुंभाराच्या हातात माती असते;
परंतु त्याच्या मनात गणपती बाप्पा असतो.
❤️ बाप्पाला आपल्या लेकरासारखे मानणारा कुंभार
गणपतीची मूर्ती घडवण्याच्या काळात अनेक कुंभार दिवस-रात्र परिश्रम करतात.
कधी कधी त्यांना आपल्या कुटुंबाकडेही पुरेसे लक्ष देता येत नाही.
कारण त्यांच्या डोळ्यांसमोर एकच ध्येय असते—
“बाप्पाची मूर्ती आणखी सुंदर कशी साकारता येईल?”
बाप्पाच्या चेहऱ्यावरचे भाव अधिक प्रभावी कसे करता येतील?
मूर्तीमध्ये भक्तीभाव कसा प्रतिबिंबित होईल?
मूर्ती पाहणाऱ्या प्रत्येक भक्ताच्या मनात श्रद्धा कशी निर्माण होईल?
या विचारांनी ते रात्रंदिवस कार्यरत असतात.
कारण त्यांच्यासाठी गणपती म्हणजे केवळ व्यवसाय नाही.
ते गणपती बाप्पाला आपल्या लेकरासारखे मानतात.
म्हणूनच या कार्यातून त्यांना केवळ आर्थिक लाभाचा आनंद मिळत नाही.
त्यांना मिळते ते—
“आपल्या हातून बाप्पाची सेवा झाली,” याचे समाधान.
🏺 कुंभार समाजाची कला म्हणजे महाराष्ट्राची परंपरा
कुंभार समाज हा महाराष्ट्राच्या पारंपरिक जीवनाचा एक महत्त्वाचा घटक आहे.
मातीशी नाते जोडून त्यांनी पिढ्यान्पिढ्या आपली कला जिवंत ठेवली आहे.
गणपतीच्या मूर्ती घडवण्याची कला ही केवळ उत्पन्नाचे साधन नाही.
ही त्यांच्या कुटुंबाच्या उदरनिर्वाहाची साधना आहे.
ही त्यांच्या पूर्वजांची परंपरा आहे.
आणि हीच कला पुढील पिढीपर्यंत पोहोचवण्याची त्यांची जबाबदारी आहे.
आज काही लोक ही कला शिकून त्यातून व्यवसाय करतात.
कला शिकणे चुकीचे नाही.
परंतु ज्या समाजाने ही कला पिढ्यान्पिढ्या जपली, त्या समाजाच्या उदरनिर्वाहावर आणि त्यांच्या कलेवर त्याचा विपरीत परिणाम होऊ नये, याचाही आपण विचार केला पाहिजे.
⚠️ गणपतीचा उत्सव की केवळ बाजारपेठ?
आज गणपतीच्या मूर्ती विकण्यासाठी अनेक ठिकाणी स्टॉल उभारले जातात.
मूर्ती विक्रीचे प्रमाणही वाढत आहे.
परंतु आपण लक्षात ठेवले पाहिजे—
गणेशोत्सव हा केवळ बाजारपेठ नाही.
तो आपल्या श्रद्धेचा, संस्कृतीचा आणि परंपरेचा उत्सव आहे.
म्हणून गणपतीची मूर्ती घेताना केवळ तिची किंमत, आकार किंवा सजावट पाहू नका.
एकदा स्वतःला विचारा—
ही मूर्ती कोणी साकारली?
या मूर्तीमागे किती दिवसांचे परिश्रम आहेत?
ही कला कोणाच्या पिढ्यान्पिढ्यांच्या कष्टातून विकसित झाली आहे?
आणि—
माझ्या एका मूर्तीच्या खरेदीमुळे कोणाच्या घरात आनंद आणि रोजगार निर्माण होणार आहे?
🌱 पर्यावरणाचाही विचार करूया
गणेशोत्सव साजरा करताना पर्यावरणाचे भान ठेवणे हीदेखील आपली जबाबदारी आहे.
शक्य असल्यास मातीची, शाडू मातीची आणि पर्यावरणपूरक गणपतीची मूर्ती निवडूया.
POP मूर्ती आणि विसर्जनानंतर पर्यावरणावर होणाऱ्या परिणामांबाबतही आपण जागरूक राहूया.
बाप्पाची भक्ती करताना निसर्गाचे रक्षण करणे हीदेखील बाप्पाचीच सेवा आहे.
🙏 मग गणपतीची मूर्ती कुंभाराकडून का घ्यावी?
🏺 १. कुंभाराच्या कलेचा सन्मान करण्यासाठी
पिढ्यान्पिढ्या मूर्ती साकारणाऱ्या कुंभारांच्या मेहनतीला आणि कौशल्याला प्रोत्साहन मिळते.
🏺 २. पारंपरिक कला जिवंत ठेवण्यासाठी
महाराष्ट्राची पारंपरिक कला पुढील पिढीपर्यंत पोहोचावी यासाठी कुंभारांना साथ देणे आवश्यक आहे.
🏺 ३. कुंभार कुटुंबाच्या उदरनिर्वाहासाठी
आपण घेतलेल्या प्रत्येक मूर्तीमागे एका कुटुंबाचा रोजगार आणि वर्षभराची मेहनत जोडलेली असते.
🏺 ४. स्थानिक कारागिरांना प्रोत्साहन देण्यासाठी
“स्थानिक घ्या, स्थानिकांना जगवा” हा विचार कृतीत आणूया.
🏺 ५. श्रद्धा आणि कलेचा सन्मान करण्यासाठी
कुंभारासाठी गणपतीची मूर्ती ही केवळ वस्तू नसते; ती त्याच्या श्रद्धेचा आणि परिश्रमाचा परिणाम असते.
🏺 ६. पुढील पिढीने ही कला शिकावी यासाठी
आपण कुंभारांच्या कलेला साथ दिली, तर पुढील पिढीलाही ही परंपरा पुढे नेण्याची प्रेरणा मिळेल.
🏺 ७. आपल्या संस्कृतीचे जतन करण्यासाठी
गणेशोत्सव हा केवळ दहा दिवसांचा उत्सव नाही; तो आपल्या संस्कृतीचा आणि परंपरेचा वारसा आहे.
❤️ बाप्पा घरी आणताना एका कुंभाराच्या घरातही आनंद आणा!
यावर्षी गणपती बाप्पा घरी आणताना केवळ मूर्तीचा आकार पाहू नका.
फक्त किंमत पाहू नका.
फक्त सजावट पाहू नका.
त्या मूर्तीमागचे परिश्रम जाणून घ्या.
मातीला आकार देणारे ते हात पाहा.
त्या हातांमागची पिढ्यान्पिढ्यांची कला जाणून घ्या.
आणि त्या कलाकाराच्या मनातील बाप्पाबद्दलची श्रद्धा समजून घ्या.
आपण वर्षातून दहा दिवस बाप्पाची सेवा करतो.
परंतु कुंभार समाज वर्षभर बाप्पासाठी परिश्रम करतो.
त्यांच्या हातातून मातीला आकार मिळतो आणि त्या आकारातून आपल्या घरात बाप्पाचे आगमन होते.
म्हणून—
🙏 बाप्पा घरी आणताना केवळ गणपतीची मूर्ती आणू नका;
एका कुंभार कुटुंबाच्या घरातही आनंद आणा.
कुंभाराच्या हातची मूर्ती घ्या.
कुंभाराच्या कलेचा सन्मान करा.
स्थानिक कारागिरांना साथ द्या.
आपली परंपरा जपा.
आणि पर्यावरणपूरक गणेशोत्सव साजरा करा.
❤️ “गणपतीची मूर्ती ही केवळ बाजारातील वस्तू नाही;
त्या मूर्तीमागे एका कुंभाराची श्रद्धा, कला, मेहनत आणि संपूर्ण कुटुंबाचे आयुष्य जोडलेले आहे.”
🏺 कुंभाराची कला जपा — परंपरा जतन करा — स्थानिक कारागिरांना प्रोत्साहन द्या!
🙏 गणपती बाप्पा मोरया!
🌺 मंगलमूर्ती मोरया! 🙏
लेखक - सागर सुरेश जगताप (कुरुळी) मूर्तिकार
कुंभार समाज.
Comments
Post a Comment